السيد حسين المدرسي
43
مقدمه اى بر فقه شيعه ( فارسي )
مفيد ، دانشمند معروف شيعي آغاز قرن پنجم كه خود شاگرد وى بود ( 167 ) وهوش واستعداد فقهى أو را مى ستود ( 168 ) با روش فقهى وى سخت به مبارزه بر خاست وآن را در برخى آثار خود از قبيل المسائل الصاغانيه ( 169 ) والمسائل السرويه ( 170 ) ودو رساله خاص يكى در رد المسائل المصرية وى با نام نقض رسالة الجنيدى إلى أهل مصر ( 171 ) وديگرى با نام النقض على ابن الجنيد في اجتهاد الرأي ( 172 ) تخطئه نمود . شاگردان مفيد نيز آراء فقهى ابن الجنيد را در آثار خويش نقل نموده وآن را رد كردند ( 173 ) . روش فقهى ابن الجنيد - كه از يك سو بر خلاف دوره سوم فقه ، حجيت واعتبار أحاديث مذهبي را به عنوان منبع اساسى فقه مى پذيرفت واز طرف ديگر عقل را به مثابه ابزار اساسى استنباط احكام به رسميت مى شناخت - چنان كه گفته شد با روش هاى تكامل يافته تر فقه شيعي دوره هاى بعد سازگارتر وهماهنگ تر بود ( 174 ) از اين رو دو قرن پس از أو ، آراء فقهى وى براي نخستين بار وسيله ابن إدريس فقيه شيعي أواخر قرن ششم با حرمت نقل گرديد ( 175 ) . سپس از نيمه دوم قرن هفتم كه استدلالات دقيق عقلي راه خود را در فقه شيعي بيشتر گشود آثار اين دانشمند با اعجاب وتحسين وحرمت بسيار نگريسته شد . علامه حلى دانشمند معروف شيعي آغاز قرن هشتم أو را در عالي ترين رتبه فقاهت دانست ( 176 ) وآراء فقهى أو را در آثار خود نقل كرد ( 177 ) . فقهاء دوره پنجم به خصوص شهيد أول ، فاضل مقداد وابن فهد به آراء أو توجه واعتناء بسيار داشته وتمامى نظرات أو را در مسائل مختلف فقهى در آثار خود نقل نموده اند . شهيد دوم از پيروان همين دوره فقهى در باره وى مى گويد كه أو در ميان فقهاء قديم شيعي از رهگذر تحقيق علمي ودقت نظر كم نظير بوده است ( 178 ) .
--> 167 - فهرست شيخ : 134 . 168 - المسائل الصاغانيه : 18 - 19 . 169 - أيضا : 17 - 22 . 170 - المسائل السرويه : 222 - 224 . 171 - نجاشي : 312 / المسائل السروية مفيد : 224 . 172 - نجاشي : 315 . 173 - از جمله مرتضى در انتصار : 77 - 78 - و 80 - 81 و 83 و 217 و 227 و 237 - 243 و 244 و 246 / همو ، المسائل الموصلية الثانية : 34 الف / ابن البراج ، شرح جمل العلم والعمل : 244 و 251 . 174 - قاموس الرجال تسترى 11 : 94 . 175 - سرائر : 99 . 176 - ايضاح الاشتباه علامه : 88 - 89 . نيز ببينيد بحر العلوم 3 : 205 - 206 / ذريعة 4 : 510 و 20 : 177 . 177 - خلاصه أو : 145 / ايضاح الاشتباه همو : 89 . 178 مسالك 2 : 222 .